Διασταυρούμενα Πυρά

Στην κλασική παιδική ταινία Mary Poppins, η πρωταγωνίστρια, July Andrews, για να καθησυχάσει τα παιδιά από το φόβο των βραδινών αστραπών χρησιμοποιεί μία άσχετη λέξη και προκαλεί ευθυμία. Ετσι λοιπόν κι εγώ σκέφτηκα να χρησιμοποιήσω την ίδια λέξη για να καθησυχάσω όσους τον τελευταίο καιρό βρίσκονται στη δίνη των πληροφοριών και της αβεβαιότητας.

Η χρηματοπιστωτική κρίση και οι παρενέργειές της, προϊόντα ενός ευφάνταστου μηχανισμού χρηματοπιστωτικής πολυπλοκότητας επιπέδου Βυζαντίου, φτάνουν στο τέλος τους. Η καλύτερη συμβουλή που θα μπορούσα να δώσω είναι να αντιμετωπίσουμε την κρίση ως μία ταινία του Αϊζενστάιν. Δεν την καταλαβαίνουμε, αλλά αφού τόσοι πολλοί την θεωρούν σημαντική οφείλει και να είναι.

Η πιο απλή απάντηση στο γιατί ζούμε μια κρίση ρευστότητας και μια αβεβαιότητα στο σύστημα που θεμελιώθηκε στην ασφάλεια και την εμπιστοσύνη, είναι ότι το management ενός τεράστιου τμήματος του χρηματοπιστωτικού τομέα τόλμησε να αγνοήσει την Καλβινιστική ηθική. Για πολύ καιρό απέκρυπτε τη συμπεριφορά του μέσα από εργαλεία βυζαντινής πολυπλοκότητας ιμπεριαλιστικά, αγνοώντας τα θεμελιώδη. Αντί τα στελέχη να επιδιώκουν μακροχρόνια σταθερότητα και πραγματική ανάπτυξη στόχευσαν σε βραχυχρόνια και ονομαστικά κέρδη. Οσοι τους έδωσαν τα μέσα να το πετύχουν, ας πληρώσουν το κόστος αυτής της απόφασης. Οι υπόλοιποι ας συνδράμουμε τώρα ώστε να επουλωθούν άμεσα τα κοινωνικά κατάλοιπα των «τοξικών τους αποβλήτων». Αύριο, με νηφαλιότητα, θα αποδώσουμε τις ευθύνες.

Η χώρα μας ήταν τυχερή, γι’ αυτό λοιπόν και θεωρώ ότι με βάση το μέγεθός της και την οικονομική της θέση κυριολεκτικά θα περάσει ανώδυνα τη συγκεκριμένη κρίση. Γιατί όμως;

• Πρώτον, γιατί λόγω του συμφώνου σταθερότητας τα τελευταία χρόνια, ορθά η οικονομική πολιτική του πλέον σπάταλου καταναλωτή της χώρας, του δημοσίου, ήταν και παραμένει έντονα περιοριστική. Ας αναλογιστούμε μόνο την ελληνική οικονομία σε συνθήκες «δημιουργικής λογιστικής» και κρυφά ελλείμματα του 7% του ΑΕΠ. Η αναχρηματοδότηση του χρέους θα ήταν, ακόμη και σε περιβάλλον ευρώ, επώδυνη.
• Δεύτερον, γιατί ευτυχώς είμαστε μέλη της ευρωζώνης. Ακόμη και ο κ. Brown υποχρεώθηκε να αναθεωρήσει τον ευρωσκεπτικισμό του πριν πάει στο Παρίσι για να συναντηθεί με τους εταίρους του και να τους ζητήσει βοήθεια. Σε λίγους μήνες θα δούμε τα πρώτα αποτελέσματα αυτής της συμπαράστασης της ηπειρωτικής Ευρώπης στην Αγγλία. Στη γείτονα Τουρκία αλλά και σε άλλες χώρες εκτός ευρωζώνης οι επιπτώσεις έρχονται με την αναχρηματοδήτηση των ελλειμμάτων.
• Τρίτον, γιατί ο κορμός του ελληνικού πιστωτικού συστήματος σεβάστηκε την Καλβινιστική ηθική και δεν καλλιέργησε περιβάλλοντα αντίστοιχα με τα προκλητικά για την παγκόσμια λογική και τις αρχές του management. Ας μη γελιόμαστε, έπρεπε να δεθούν κυριολεκτικά στη «μεγίστη» ως έμπειροι ιστιοπλόοι για να αποφύγουν το τραγούδι των Σειρήνων. Και σ’ ένα μεγάλο βαθμό, αν όχι στο σύνολο, το πέτυχαν.
• Τέταρτον, για τελείως διαφορετικούς λόγους από εκείνους της κρίσης και ευτυχώς πολύ έγκαιρα η παραφιλολογία για τα «δομημένα ομόλογα» κυριολεκτικά τρομοκράτησε όλους τους επίδοξους «εραστές» τους. Αλήθεια, πώς θα αντιμετωπίζαμε μία κρίση μαζικών απωλειών αποθεματικών των ασφαλιστικών ταμείων λόγω «τοξικών τοποθετήσεων»;
• Τέλος, ευτυχώς μαζί με πολλούς άλλους και οι δικοί μας τραπεζικοί δεν γνώριζαν τις τεχνικές και τα μαθηματικά της αξιολόγησης και έτσι φοβήθηκαν τη βυζαντινή πολυπλοκότητα των πλέον σύγχρονων εργαλείων χρηματοπιστωτικής μόχλευσης. Τα στελέχη που γνώριζαν τους πελάτες επεκράτησαν εκείνων που γνώριζαν την τεχνολογία των εργαλείων. Ετσι, τα πιστωτικά μας ιδρύματα απέφυγαν να εμπλακούν σε άγνωστα… νερά και κέρδισαν. Και μαζί μ’ αυτούς κι εμείς.

Ως κατάληξη, αν αύριο ακολουθήσουμε πολιτικές που δεν στηρίζουν την ιμπεριαλιστική άποψη υπεροχής του πιστωτικού τομέα έναντι του πραγματικού και αν παραμείνουμε πιστοί στη διεύρυνση της ευελιξίας του οικονομικού μας συστήματος χωρίς ιδεοληψίες και αγκυλώσεις, με μόνη στόχευση την τόνωση της συνολικής παραγωγικότητας, τότε θα δούμε ότι πολύ σύντομα και αυτή η κρίση θα είναι για εμάς τους Ελληνες μία ακόμη ωραία ανάμνηση.

Ο κ. Νικόλαος Χαριτάκης είναι επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Οικονομικών Επιστημών του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου και διευθύνων σύμβουλος του Ταμείου Νέων Επενδύσεων.